مقاله پرورش مرغ گوشتی

مقاله پرورش مرغ گوشتی

مقالات

مدیریت پیشگیری از کوکسیدیوز

امروزه استفاده از آنتی کوکسیدیال ها وسیله بسیار موثر در پیشگیری از کوکسیدیوز در گله های طیور است، علاوه بر مصرف آنتی کوکسیدیال ها، مدیریت و توجه به موارد زیر سبب موفقیت برنامه کنترل کوکسیدیوز در طیور خواهد شد که عبارتند از:

  1. تمیز کردن و ضدعفونی کامل مرغداری و سالن ها بعد از تخلیه مرغداری.
  2.  رعایت نکات بهداشتی و تهویه در مرغداری در طول دوره پرورش گله.
  3.  جلوگیری از افزایش رطوبت بستر.
  4.  در صورت امکان استفاده از آب خوری پستانکی.
  5.  رعایت بیوسکیوریتی در مرغداری
  6. افزایش مدت بین دو جوجه ریزی.
  7. استفاده از برنامه واکسیناسیون مناسب و پیشگیری از بروز سایر بیماریها.
  8.  معدوم کردن جوجه‌های وازده و مریض.
  9.  آزمایش دان برای تعیین مقدا آنتی کوکسیدیال مصرفی
  10.  استفاده از حداکثر دز مجاز آنتی کوکسیدیال در دان.
  11.  توجه به برنامه های جیره بندی دان و روشنایی ، اجرای این برنامه ها می توانند سبب اختلال در کنترل کوکسیدیوز شوند.
  12. عدم استفاده از یک نوع آنتی کوکسیدیال برای مدت طولانی.

راهنمای پرورش مرغ گوشتی

 

پروتئین‌ها و به خصوص گوشت امروزه بخش عمده‌ای از سبد غذایی خانوار است و در این میان گوشت مرغ نقش به سزایی دارد.

امروزه واحدهای مرغداری بسیار بزرگی وجود دارد که از جنبه اقتصادی دارای اهمیت زیادی هستند در حال حاضر صنعت پرورش طیور به اندازه ای گسترش پیدا کرده که گاهی گله های طیور موجود در یک واحد به مرز یک میلیون قطعه می رسد سرعت صنعتی شدن پرورش طیور در نیمه قرن اخیر به حدی است که شاید در آینده نزدیک، دیگر مراکز کوچک تولیدی حتی در کشورهای در حال توسعه هم دیده نشود از سال ۱۹۳۰تا به حال، تولید تخم مرغ سالیانه به ازای هر مرغ تقریبا دو برابر شده است.

 

پرورش طیور در مدتها قبل به­صورت مجتمع های کوچکی انجام می شد که از نظر اقتصادی حائز اهمیت نبود و این مراکز تولیدی کوچک هنوز در بسیاری از کشورهای در حال توسعه وجود دارد امروزه واحدهای مرغداری بسیار بزرگی وجود دارد که از جنبه اقتصادی دارای اهمیت زیادی هستند در حال حاضر صنعت پرورش طیور به اندازه­ای گسترش پیدا کرده که گاهی گله‌های طیور موجود در یک واحد به مرز یک میلیون قطعه می‌رسد سرعت صنعتی شدن پرورش طیور در نیمه قرن اخیر به حدی است که شاید در آینده نزدیک، دیگر مراکز کوچک تولیدی حتی در کشورهای در حال توسعه هم دیده نشود از سال ۱۹۳۰ تا به حال، تولید تخم مرغ سالیانه به ازای هر مرغ تقریبا دو برابر شده است. مرغ­های امروزی نتیجه فعالیت و کوشش متخصصین ژنتیک با اصلاح نژاد، تغذیه و مدیریت هستند که اقتصادی بودن پرورش طیور را سبب شده­اند.

پیشرفتهای ژنتیکی برای صفاتی چون رشد و ضریب تبدیل غذایی در جوجه‌های گوشتی این امکان را فراهم آورده تا پرنده‌ها در دوره پرورشی کوتاهتر با وزن بیشتر به کشتارگاه فرستاده شوند و به این ترتیب مدت دوره پرورش که در آن پرنده‌ها 2 کیلوگرم وزن می گیرند از60 روز به 40 روز کاهش پیدا کرده است.

با کوتاه­تر شدن دوره پرورش، 20 درصد رشد جوجه‌ها در هفته اول صورت می پذیرد که مهمترین زمان دوره پرورش می­باشد و مدیریت صحیح در این دوره از اهمیت خاصی برخوردار گردیده که برای اجرای آن باید به فاکتورهای ذیل توجه نمود.

 

تهیه جوجه‌ها

پرورش دهنده باید زمان ورود جوجه‌ها را به سالن معین کرده و هفته ها قبل از آن هماهنگی لازم را با کارخانه جوجه کشی انجام دهد.

بعضی از نژادها از توان بالقوه بالاتری نسبت به نژادهای دیگر برخوردارند، بنابراین تهیه جوجه‌ها باید از نژادهای با خصوصیات برتر صورت گیرد.

جوجه‌های با کیفیت برتر هنگامی حاصل می‌شوند که گله مادر به طور دقیق مدیریت شده باشد و توجه کافی به عملیات جوجه کشی صورت گرفته شده باشد.

جوجه‌ها باید از گله مادر سالم تهیه شوند، سلامت گله مادر مهمترین عامل برای تولید جوجه‌های گوشتی سالم و عاری از عوامل بیماریزا است.

عدم تامین نیازهای کامل غذایی گله مادر از نظر پروتئین، اسید آمینه، لیپید، کربوهیدرات، ویتامینها و مواد معدنی و بالانس نبودن جیره غذایی سبب تولید جوجه‌های ضعیف می گردند.

برخی از بیماریها و آلودگیها از طریق جوجه کشی انتشار می یابند، بنابراین باید قبل از تهیه جوجه‌ها از رعایت کامل اصول بهداشتی، ضدعفونی صحیح و قرنطینه در مراحل مختلف جوجه کشی اطمینان حاصل نمود.

جوجه­هایی که از گله مادر جوان یا مسن تهیه شده باشند نمی­توانند عملکرد مناسبی جهت تولید داشته باشند.

جوجه‌های تهیه شده باید عاری از عوامل بیماریزا باشند، زیرا هر گونه عفونت باکتریایی در جوجه‌های یکروزه برروی سلامت و عملکرد آنها در پایان دوره تاثیر منفی می گذارد و حتی باعث تلفات نیز خواهد شد، بنابراین پیش بینی ظهور کامل پتانسیل ژنتیکی در زمینه رشد و کارآیی فقط در شرایطی امکانپذیر است که گله عاری از هر گونه عفونت باکتریایی باشد.

بهتر است جوجه‌ها یک سن و از یک گله مادر تهیه گردند و در هنگام ورود به سالن پرورش باید تمیز و خشک باشند. کرک و پرهای نرم تمام بدن پرنده را پوشانده و چشمها باید روشن و براق بوده، بدن آنها بدشکل و زخم نباشد مخصوصا ناف باید کاملا بسته، تمیز و خشک باشد و هیچگونه بقایای کیسه زرده و یا غشاهای جنینی در اطراف آن خشک نشده باشد. بدن جوجه‌ها هنگامیکه در دست لمس می‌شود توپر باشد و همچنین استخوانها نباید در هنگام لمس جوجه بسیار برجسته باشند و دارای وزن و پراکندگی وزنی مناسبی باشند.

 

نحوه انتقال جوجه‌ها

بعد از انتخاب جوجه‌های سالم، نحوه انتقال آنها به سالن پرورش از اهمیت ویژه­ای برخوردار است. لذا جوجه‌ها باید بوسیله ماشین مخصوص حمل جوجه یکروزه و با رعایت شرایط مناسب بهداشتی (شستشو و ضدعفونی کلیه سطوح اتاق دو جداره حمل جوجه‌ها) و محیطی (دما، رطوبت، تهویه) در کمترین زمان ممکن به واحد پرورشی منتقل شوند.

وسیله حمل و نقل جوجه‌ها باید دارای تجهیزات کافی برای تامین دمای مناسب 20 تا 25 درجه سانتیگراد و رطوبت 70 تا 75 درصد و حداقل گردش هوا 8/0 متر بر ثانیه در اتاق حمل جوجه باشد. نداشتن تهویه و رطوبت مناسب در کامیون های حمل جوجه، نا مناسب بودن محل قراردادن جعبه حاوی جوجه‌ها (تعداد بیش از 100 قطعه جوجه در کارتن، عدم مهار مناسب و چیدن بیش از 4 کارتن جوجه بر روی هم، کافی نبودن تعداد کامیونها که سبب می‌شود انتقال جوجه‌ها با تاخیر صورت گیرد و... مجموعه عواملی هستند که به دلیل نحوه انتقال نامناسب جوجه‌ها، اثر نامطلوبی بر کیفیت جوجه‌های یکروزه می گذارند.

توجه داشته باشید در زمان بارگیری و یا تخلیه جوجه‌ها از کارتن ها، باید موتور کامیون خاموش باشد زیرا تجمع گازهای خروجی اگزوز سبب بروز عوارض تنفسی و حتی خفگی جوجه‌ها می گردد.

 

آمادگی برای ورود گله

محیط مرغداری، سالنها و تمامی تجهیزات آنها باید قبل از ورود جوجه‌ها تمیز و ضدعفونی شده باشند.

در خلال دوران پاکسازی و بعد از آن باید محدوده پرورش طیور و سالنها بسته نگه داشته شوند تا از ورود افراد متفرقه و حیوانات به سالنها جلوگیری شود.

قبل از تحویل جوجه‌ها باید از کارکرد صحیح دستگاههای گرمازا اطمینان حاصل نمود و همچنین کنترل نهایی از نظر امکان دسترسی به آب و دان و توزیع مناسب آنها در داخل سالن صورت گیرد.

لازم است زمان تحویل جوجه‌ها از قبل تعیین شده باشد تا شرایط لازم (دما، رطوبت، تهویه و نور مناسب و همچنین آب و دان کافی) برای ورود آنها به سالن پرورش مهیا شده باشد و همچنین هماهنگی لازم صورت گیرد تا پرسنل مرغداری در زمان تحویل جوجه‌ها آمادگی لازم را داشته باشند.

بهتر است جوجه‌ها صبح زود به مجتمع پرورش طیور منتقل شوند زیرا این امر باعث می‌شود تا جوجه‌ها در تمام مدت روز دان خوردن و آب نوشیدن را یاد گرفته و تحت نظارت دقیق باشند.

کلیه سیستم های روشنایی، منابع گرمایی، تهویه (هواده و هواکشها)، دماسنج، ترموستات، دانخوری­ها و آبخوری­ها قبل از ورود جوجه‌ها بازدید، تنظیم و کاملا آماده کار شده باشند.

قراردهی جوجه‌ها

پس از تحویل جوجه‌ها باید بلافاصله در محدوده جوجه ریزی تخلیه شوند، باقی ماندن به مدت طولانی در جعبه ها موجب کم شدن بیشتر آب بدن پرنده­ها می­گردد که این مورد در نهایت افزایش تلفات اولیه و کاهش پتانسیل رشد را به دنبال خواهد داشت بنا براین جوجه‌ها باید در اسرع وقت از جعبه ها در اطراف آبخوری­ها تخلیه شوند.

در زمان تحویل گله باید همه پرسنل مرغداری قرنطینه و بهداشت را رعایت کرده لباسهای متحدالشکل و چکمه تمیز و عاری از آلودگی بپوشند بعد از تخلیه جوجه‌ها جعبه های حمل جوجه باید سریعا از سالن مرغداری خارج گردیده و معدوم شوند.

” تنظیم نامناسب دانخوری­ها باعث افزایش ضایعات دان می‌شود، در این حالت ضریب تبدیل غذایی بالا رفته و در صورت مصرف دان حاوی اجرام بیماریزا توسط جوجه‌های گوشتی احتمال خطر آلودگی باکتریایی بیشتر خواهد شد.“

سیستم تهویه به هنگام ورود جوجه‌ها باید خاموش باشد.

پس از تخلیه جوجه‌ها باید رفتار آنها به دقت تحت نظارت و کنترل قرار گیرد (معمولا 6 ساعت بعد از ورود، جوجه‌ها آرام می گیرند)

همه اطلاعات گله باید به طور کامل ثبت شوند (نژاد جوجه‌ها، تاریخ هچ جوجه‌ها، وزن جوجه‌ها در هنگام ورود به سالن پرورش، تاریخ تحویل جوجه‌ها، مشخصات کارخانه جوجه کشی و...)

لازم است جوجه‌های وازده، فلج، زخمی و دارای شکل غیر طبیعی سریعا از گله حذف شوند، زیرا نگهداری آنها فقط باعث افزایش هزینه خواهد شد و میزان تولیدشان نیز ناچیز خواهد بود و این برنامه باید در طول دوره پرورش به طور مرتب انجام شود.

نمونه برداری و خونگیری از گله جهت ارسال به آزمایشگاه برای اطلاع از وجود مایکوپلاسماها، سالمونلاها و همچنین تیتراسیون و... با توجه به برنامه ریزی مدون بطور منظم انجام شود.

قسمتی که در سالن برای پرنده‌ها در نظر گرفته می‌شود باید راحت، گرم، تمیز و بهداشتی باشد و بتواند از جوجه‌های تازه متولد شده به خوبی نگهداری نماید.

انتخاب محل مرغداری

محل مزارع گوشتی باید به نحوی انتخاب شود که در اطراف آن تراکم واحدهای مرغداری کم باشد. این مطلب نه فقط در مورد مزارع مرغداری بلکه در مورد مراکز جوجه کشی، کارخانه‌های ساخت دان، کشتارگاه­ها و دیگر اماکنی که بنحوی در ارتباط با این فعالیت هستند نیز صادق است.

به درستی نمی‌توان فاصله ای مناسب و مطمئن جهت احداث واحدهای مختلف مرغداری پیشنهاد نمود، چون بعضی از بیماریها مثل نیوکاسل و برونشیت از مسافتهای بسیار دور و از طریق هوا به راحتی از یک واحد به واحدی دیگر منتقل می­شوند.

بعضی از عوامل بیماریزا نیز مثل MG از طریق تماس مستقیم و توسط انسان و یا مواد مختلف منتقل می‌شوند. بنابراین حداقل فاصله پیشنهادی دو کیلومتر است.اقداماتی از قبیل نصب توری (حصارکشی)، درختکاری و دیوارکشی می‌تواند از عبور و مرور بی رویه و بی‌اجازه افراد و یا حیوانات جلوگیری نماید.

لازم به ذکر است که سازمان دامپزشکی کشور در مورد تعیین فاصله مرغداری­ها دارای ضوابط و آئین نامه‌های خاصی است که قبل از تأسیس هر واحد مرغداری بایستی استعلام شود.

اقدامات بهداشتی

با توجه به اینکه انسان یکی از عوامل مهم انتقال بسیاری از بیماریها است میتوان به منظور کاهش این امکان، اقداماتی از قبیل تعویض اجباری کفشها، لباس و شستن دستها، بهنگام ورود افراد به مزرعه را مد نظر قرار داد.مخصوصاً باید توجه داشت این گونه اقدامات بهداشتی در مورد افرادی که بسته به شغلشان به مزارع مختلف رفت و آمد می‌کنند حتماً انجام شــود‌. (مانند دامپزشکان و کارکنان امور خدماتی)

برای کارکنان مرغداری‌ها، نگهداری انواع طیور و پرندگان در منزل اکیداً ممنوع است. این افراد باید از رفت و آمد به سایر مرغداریها نیز پرهیز نمایند. در صورتیکه اینگونه کنترلها ممکن نباشد می‌توان اقدامات بهداشتی را با شدت بیشتری به مرحله اجرا در آورد. مثلاً باید کلیه افراد را قبل از ورود به مزرعه ملزم به استحمام و تعویض لباس نمود. انواع وسایط نقلیه و دیگر تجهیزات که به مزارع مختلف رفت و آمد می‌کنند نیز از عوامل دیگر انتقال بیماریها هستند که قبل از ورود به مرغداری، باید ضدعفونی شوند.

آشیانه‌ها باید بنحوی طراحی و عایق بندی شوند که هیچگونه پرنده و یا جانوری (سگ، گربه و…) امکان ورود نداشته باشد. در این مورد حتی حشرات و دیگر جانوران موذی هم خطر بسیار جدی محسوب می‌شوند.

از نظر بهداشتی معدوم نمودن تلفات در مزرعه با روش مناسب بسیار با اهمیت است. برای از بین بردن تلفات بهترین روش نصب کوره لاشه سوز و یا سیستمی است که بتوان در آن لاشه‌ها و تلفات را بخوبی سوزاند. برای حفظ موازین بهداشتی بهترین شیوه نگهداری گله استفاده از روش تک سنی است. اگر نگهداری یک سن گله در مزرعه امکان‌پذیر نباشد، باید آشیانه‌ها نسبت به هم فاصله‌ای مناسب داشته باشند و هر گروه سنی را در یک آشیانه جدا نگهداری نمود.

استفاده از بستر مناسب و عاری از هر گونه آلودگی به قارچ و کپک در آشیانه از موارد بسیار مهم و قابل توجه است.کارکنان هر آشیانه می‌بایستی از رفت و آمد به آشیانه‌های دیگر خودداری نموده و ضمناً از نقل و انتقال وسایل و تجهیزات نیز جلوگیری شود.

بعد از پایان هر دوره پرورش، کود موجود در آشیانه را بطور کامل خارج نموده و نسبت به شستشوی آشیانه، تجهیزات و وسایل با آب فراوان و مواد پاک کننده اقدام گردد. در طی مراحل مختلف ضدعفونی سعی گردد از تجهیزات ایمنی از قبیل ماسک استفاده شود.

قرنطینه
بهترین روش قرنطینه، استحمام همراه با تعویض لباس و کفش در بدو ورود به مزرعه است. در محل قرنطینه حتما باید دو قسمت که اصطلاحا آنها را آلوده (قبل از استحمام و تعویض لباس و کفش) و غیر آلوده (بعد از استحمام و تعویض لباس و کفش) می‌نامیم، وجود داشته باشد. این دو قسمت باید کاملاً و به نحو مشخصی از هم جدا باشند. برای این منظور میتوان از تخته‌های چوبی بصورت دیواره‌های کوتاه در عرض اتاق استفاده نمود تا افراد برای عبور از بخش آلوده به غیرآلوده مجبور به عبور از روی آن باشند.

تعویض کفش باید بطور جدی مورد توجه قرار گیرد. این امر بخصوص از نظر کنترل بیماری کوکسیدیوز و همچنین جلوگیری از انتقال اُاُسیت‌ها (Oocyst) بسیار مهم است.

توصیه می‌شود که جهت ورود به آشیانه بجز تعویض کفش از روپوش و کلاه نیز استفاده شود.

یکی از نکات بسیار مهم در طراحی قرنطینه قرار دادن حوضچه و یا تشت محتوی آب کاملاً تمیز و ضدعفونی کننده مناسب در محل درب ورودی است. بهتر است که حوضچه یا تشت را در نقطه‌ای قرارداد که افراد به راحتی به آن دسترسی داشته و قبل از ورود به اتاق قرنطینه ملزم به عبور از آن باشند. در این مورد توصیه می‌شود که حوضچه کوچک بتونی در محل ورودی درب اتاق قرنطینه ساخته شود.

نصب دستشوئی و شیر آب به‌ همراه صابون ضدعفونی کننده به نحوی که افراد قبل از ورود به اتاق قرنطینه یا اتاق سرویس دستهای خود را بشویند.

قرار دادن کفش یا چکمه مخصوص جهت ورود به آشیانه که قبلاً شسته و ضدعفونی شده باشد الزامی است.

بمنظور جلوگیری از هر گونه اشتباه می توان کفش یا چکمه مخصوص آشیانه را با رنگی متفاوت و یا علامتی واضح مشخص نمود.
 برای نگهداری لباسهای کار داخل آشیانه که الزاما تمیز و ضدعفونی شده هستند باید از کمد های مناسب استفاده نمود.

آب و هوای گرمسیری

در اینگونه مناطق، پیشنهاد می‌شود که آشیانه‌ها بصورت شرقی/ غربی ساخته شده و دیوارهای جانبی آنها باز باشد، ضمن اینکه می‌بایست فاصله‌آنها نسبت به ‌یکدیگر (۳۰- ۲۰ متر) را نیز در نظر گرفت. سقف این نوع آشیانه‌ها می‌تواند شیروانی یا طاق ضربی باشد. بمنظور خروج هوا می‌توان بر روی سقف دریچه‌هائی تعبیه نمود. در مناطق بادخیز، زاویه شیب سقف باید تندتر در نظر گرفته شود.توصیه می‌شود که سقف حتماً ایزوله باشد، ضمن اینکه هیچگونه مانعی در سطح داخلی سقف وجود نداشته باشد تا امکان حرکت و جریان آزاد هوا بوجود آمده و این عمل بتواند بطور طبیعی و به آسانی صورت پذیرد. اگر سیستم تهویه متقاطع (روبرو) مد نظر باشد، حداکثر عرض آشیانه نباید از ۱۲ متر تجاوز نماید. در این نوع آشیانه‌ها، دیواره‌های جانبی باید دارای توری سیاست. بمنظور تهویه مناسب و بهتر کردن حرکت هوا مخصوصاً در مواقعی که جریان جابجائی هوا و یا باد ضعیف است، توصیه می‌شود که هواکش‌های اضافی که قابل نقل و انتقال باشند، حتماً در نظر گرفته شود.

آب وهوای معتدل گرمسیری

در این نوع آب و هوا توصیه می‌شود که از تهویه عرضی استفاده شود. در این نوع تهویه ورود هوا از یک طرف و خروج آن از طرف دیگر آشیانه خواهد بود.


آب و هوای معتدل

در این نوع آب و هوا، آشیانه‌ها در واحدهای مدرن مرغداری، بصورت بسته ساخته شده و باید به خوبی عایق‌بندی گردند. در آشیانه‌های بسته میزان گرمای مورد نیاز با سیستم تهویه آشیانه باید متعادل و تنظیم شده باشد (تعادل حرارتی)
بعبارت دیگر میزان تولید گرما و ضایعات آن باید با سیستم تهویه تنظیم گردد. در این نوع آشیانه ها دور هواکش‌ها باید متغیر باشند تا بتوان درجه آنها را کم و زیاد نمود. مثلاً در سردترین فصول سال باید از دور کم هواکش‌ها استفاده نمود (بنحوی که تهویه نیز بخوبی انجام شود).


آب وهوای کویری (گرم و خشک)

در مناطقی با اینگونه آب و هوا،آشیانه ها باید بخوبی عایق‌بندی شوند، هواکش‌های دور متغیر، سیستم گرمایی و سیستم خنک کننده مناسب داشته باشند.عملکرد صحیح و مطلوب این سیستم‌ها مستلزم نظارت، توجه و کنترل دائم هستند. در مناطق گرم و خشک، نصب سیستم مه پاش‌ (اسپری آب) و استفاده از این سیستم در گرمترین موقع روز، هنگامیکه درصد رطوبت نسبی نیز کاهش می‌یابد به خنک کردن آشیانه کمک بسیاری می‌کند. در اینگونه موارد کاهش ۲ تا ۳ درجه از دمای هوا، می‌تواند از استرس و در نتیجه تلفات، جلوگیری نماید.


تغییرات ناگهانی دما

در نواحی گرم و خشک و یا نواحی کویری، تغییرات دما شدیدتر است. در ساخت آشیانه‌ها در مناطقی با زمستان‌های سرد و تابستان‌های گرم می‌باید طراحی بنحوی باشد که در فصول سرد هوای ورودی به آشیانه قبل از مخلوط شدن با هوای داخل آشیانه در یک اتاق مرکزی گرم شود و سپس به داخل آشیانه هدایت شود.برای هدایت و توزیع هوای گرم شده به داخل آشیانه می توان از کانال‌ انتقال استفاده نمود. در این سیستم مقدار گرمایش و تهویه باید تنظیم شود. در فصول گرم توصیه می‌شود که هوای تازه مستقیماً به داخل آشیانه ها هدایت شود. به منظور توزیع بهتر هوا استفاده از سیستم کانال‌کشی و یا تعبیه ورودی‌های بزرگ هوا در تمام طول دیوارهای آشیانه بسیار مؤثر است. برای کنترل و تنظیم مقدار هوای ورودی بطور دلخواه می‌توان دریچه هایی در طول مسیر کانال نصب نمود. که البته باید ایزوله شده باشند.

مدیریت منابع حرارتی

سیستم تنظیم حرارت بدن جوجه‌های گوشتی نابالغ تکامل یافته نیست و قادر به تنظیم حرارت بدن خود در مواجهه با هوای بیرون از دستگاه جوجه کشی نیستند، بنابراین تنظیم حرارت مناسب جایگاه طیور گوشتی در طی هفته اول دوره پرورش از اهمیت خاصی برخوردار است، بدین منظور لازم است قبل از ورود جوجه‌ها دمای سالن را به حد مطلوب رساند.

در روز اول حرارت مناسب دستگاههای گرم کننده سالن در 5 سانتیمتری بستر باید 32-30 درجه سانتیگراد و در اواخر هفته اول 29-28 درجه سانتیگراد باشد.

برای اینکه جوجه‌ها زیاد از منبع حرارتی (مادر مصنوعی) دور نشوند اطراف دستگاه های گرم کننده را حصار بندی می­کنند. حصار در فاصله 80 تا 90 سانتیمتری از دستگاه گرم کننده به طور دایره ای نصب می‌شود.

رفتار جوجه‌ها بهترین نشانه برای مناسب بودن درجه حرارت سالن است، به طوریکه از طریق نحوه پخش آنها در محدوده جوجه ریزی می توان به میزان درجه حرارت محل پرورش جوجه‌ها پی برد که به صورت زیر است:

1- دمای مناسب: جوجه‌های شاداب با پراکندگی یکنواخت در محدوده جوجه ریزی دیده می‌شوند.

2- دمای خیلی بالا: جوجه‌ها از دستگاه گرم کننده فاصله می گیرند و در این حالت ساکت، درحال نفس نفس زدن و سر و بال افتاده هستند.

3- دمای خیلی پایین: جوجه‌ها در زیر دستگاه گرم کننده جمع می‌شوند، پر سر و صدا و صدای آزار دهنده دارند.

4- کوران هوا: در این وضعیت جوجه‌ها در منطقه ایی خاص از محدوده جوجه ریزی ازدحام می نمایند.

معمولا برای اطمینان کامل از اینکه جوجه‌ها گرمای مناسبی را دریافت می کنند باید دماسنجهای سالن و همچنین ترموستاتهای دستگاههای گرم کننده را کنترل کرده و از صحت کارکردشان اطمینان حاصل نمود.

به طور معمول دماسنجها و ترموستاتها باید در 20 سانتیمتری بالای سر جوجه‌ها قرار گیرند. 

تهویه و کیفیت هوا

همزمان با رشد، پرنده‌ها اکسیژن مصرف نموده و گازهای مضر تولید می کنند و همچنین احتراق در دستگاههای گرم کننده و تخمیر فضولات طیور نیز گازهای زیان آور را افزایش خواهند داد و چون چگالی این گازها از هوا سنگینتر است و درسطح پایین سالن باقی می مانند باعث مسمومیت، نقصان تولید و بروز بسیاری از بیماریها می گردند، بنابراین سیستم تهویه باید قادر به حذف این گازها و تامین کننده هوای با کیفیت مناسب برای پرنده‌ها باشد، بدین منظور لازم است همیشه جریان یکنواخت و ثابتی از هوای با کیفیت در سطح پرنده‌ها تامین شود تا پرنده‌ها ضمن حفظ وضعیت سلامت، توان رشد بالقوه را به دست آورند (بطور معمول در زمان جوجه ریزی یک متر مکعب هوا به ازای هر کیلوگرم وزن پرنده در ساعت مورد نیاز است و باید با افزایش رشد و وزن گله، این تناسب حفظ شود).

تهویه در آب و هوای سرد در مقایسه با آب و هوای گرم بسیار متفاوت است. در آب و هوای سرد با استفاده از منبع حرارتی کمکی و ایجاد سیستم تهویه فشار منفی دمای هوای سالن به طور صحیح کنترل می‌شود. به منظور ایجاد تهویه با فشار منفی در سالنها از هواکشهای الکتریکی که دارای ظرفیتهای متفاوتی هستند استفاده می گردد، هواکش ها با کشیدن هوای داخل سالن به محیط بیرون باعث ایجاد فشار منفی در داخل سالن و ورود هوای تازه از دریچه های ورود هوا به سالن می‌شوند.

در ارتباط با استفاده از سیستم تهویه با فشار منفی توجه به نکات ذیل ضروری است:

1- نوع، اندازه و محل قرارگرفتن ورودی هوا باید متناسب با شرایط آب و هوایی منطقه و ظرفیت هواکشها باشد.

2- حداکثر هوای مورد نیاز در سیستم تهویه فشار منفی 7-4 متر مکعب در ساعت برای هر کیلو گرم وزن زنده است.

3- به منظور تامین فشار هوای مناسب در داخل آشیانه باید ابعاد ورودی هوا متناسب با ظرفیت هواکش ها باشد، به همین منظور جهت تخلیه 1000 متر مکعب هوا در ساعت سطحی برابر با 3/0 مترمربع هواده لازم است.

4- این سیستم در هوای سرد برای تامین حداقل احتیاجات تهویه مورد نیاز پرنده (4/0 مترمکعب هوا در ساعت به ازا هر کیلوگرم وزن زنده) استفاده می‌شود.

برای تهویه سالن در آب و هوای گرم از سیستم تهویه تونلی استفاده می‌شود، در این سیستم هواکش های مکنده در یک طرف و دریچه های ورود هوا در طرف انتهایی دیگر قرار می گیرند، هوای ورودی در طول سالن حرکت کرده و پس از طی طول سالن گرما و آلودگی ها را به همراه خود خارج می سازد و طیور را با برقراری جریان هوا، خنک می‌کند.

هدف از بکارگیری سیستم تونلی حفظ دما در سطح کمتر از 30 درجه سانتیگراد از طریق حرکت جریان هوا بر روی جوجه‌ها با سرعت 2 متر بر ثانیه است، این جریان هوا سبب کاهش احساس گرما به میزان 5 تا 7 درجه سانتیگراد در سطح جوجه‌ها می‌شود.

چنانچه تهویه سالن پرورش نامطلوب باشد باعث تجمع گازهای سمی از جمله آمونیاک می‌شود.

هرگاه میزان گاز آمونیاک بیشتر از ppm10 باشد به ریه پرنده‌ها آسیب وارد می‌شود، اگر میزان گاز از ppm 20 بیشتر شود آسیب ریوی منجر به افزایش حساسیت به بیماریهای تنفسی می گردد. گاز بالای ppm 50 سبب کاهش رشد ناشی از آسیب ریوی می­گردد و در بیشتر از ppm100 قابلیت ریه در تبادل گازهای تنفسی کاهش می‌یابد و در مقادیر بالاتر شاهد بروز افزایش تلفات خواهیم بود.

”حفاظت پرنده توسط آنتی بادی مادری در بیماریها به ویژه گامبورو حائز اهمیت است به طوریکه حتی پادتن مادری می تواند بعضی از سویه های واکسن را غیر فعال کند “

برای تنظیم مناسب میزان تهویه کیفیت هوا باید بررسی شود. کیفیت نامطلوب هوا عملکرد گله را محدود کرده و حساسیت به بیماری را افزایش خواهد داد. در تمامی اوقات میزان تهویه در حد و یا بالای حداقل تهویه مورد نیاز حفظ شود.در عمل بهتر است از یک روزگی حداقل تهویه را برقرار نموده تا مطمئن شویم که هوای تازه به تناوب منظم و مکرر برای جوجه‌ها فراهم می آید.

باید توجه داشت که تهویه ناکافی باعث مرطوب شدن بستر، افزایش وقوع سوختگی مفصل خرگوشی و افت کیفیت لاشه می‌شود. 

رطوبت سالن پرورش

در انتهای فرایند جوجه کشی رطوبت نسبی در هچر بالا خواهد رفت (حدود 80 درصد)، در خارج از دستگاه جوجه کشی رطوبت محیط مناسب شرایط جوجه‌های یکروزه ناست، بنابراین برای کاهش شوک وارده به جوجه‌ها جهت انتقال از جوجه کشی به سالن پرورش لازم است که رطوبت نسبی حدود 70 درصد باشد.

رطوبت داخل سالن باید روزانه مورد بررسی قرار گیرد، اگر رطوبت در هفته اول به پایین تر از 50 درصد افت کند جوجه‌ها آب بدن خود را از دست داده و این امر اثر منفی بر عملکرد گله خواهد گذاشت.

در چنین شرایطی می توان از آب­پاشی منطقه فاقد جوجه ریزی شده یا نازل های اسپری کننده (مه پاش) جهت افزایش رطوبت طی دوره اولیه پرورش استفاده نمود که در این سیستم (مه پاش) هوای ورودی با تبخیر قطرات ایجاد شده از طریق پمپ کردن آب در داخل لوله و نازل ها خنک می‌شود.

برای به حداکثر رساندن سرعت تبخیر لازم است که خطوط مه پاش در نزدیکی ورودی هوا قرار داده شوند.گاهی ممکن است خطوط اضافی نیز در مرکز سالن مورد نیاز باشند. باید توجه داشت که در هنگام استفاده از مه پاش با تنظیم اندازه قطرات از مرطوب شدن بستر جلوگیری شود.

سیستم تامین رطوبت باید به گونه ای طراحی شود که فضای بین حصارها و در و دیوار سالن نیز مرطوب شوند. در صورتی که آب حاوی مقادیر بالایی از مواد معدنی نامحلول یا ذرات ریز باشد کارایی سیستم خنک کننده تبخیری در دراز مدت کاهش می‌یابد.

- جوجه‌های نگهداری شده در رطوبت مناسب کمتر دچار کم آبی بدن شده و معمولا شروع بهتر و رشد یکنواخت تری خواهند داشت.

سیستم نوردهی

برای تحریک رشد و افزایش درصد ماندگاری، ساعات و شدت روشنایی در هفته اول از اهمیت ویژه ای برخوردارند.

به طور معمول سیستم نوردهی به کار رفته توسط پرورش دهندگان مرغ گوشتی در هفته اول، نور دهی مداوم بوده و دلیل تمایل به آن تحریک اشتهای جوجه‌ها و رسیدن به حداکثر وزن روزانه است. این روش شامل نوردهی طولانی مدت (24ساعت روشنایی به طور کامل برای دو روز اول جهت آشنا شدن جوجه‌ها با محیط و دسترسی آسان به آبخوریها و دانخوریها) و متعاقب آن از روز سوم یک دوره کوتاه تاریکی (برای مثال نیم تا یک ساعت) در نظر گرفته شود تا پرنده در صورت قطع برق به تاریکی عادت داشته باشد و همچنین باید توجه داشت که کاهش زود هنگام طول روشنایی در هفته اول فعالیت تغذیه ایی و وزن را کاهش خواهد داد.

در طی هفت روز اول شدت نور حداقل 20 لوکس در نظر گرفته شود (در سراسر سالن یکنواخت باشد) بهتر است شدت نور نور بين 25 تا 35 لوکس در نظر گرفته شود که از هفته دوم این میزان کاهش می‌یابد. این کاهش شدت نور باید تا حدی باشد که که طيور در آن راحت و آرام باشند، بدون اینکه مشکلی در دستیابی به آب و دان داشته باشند.

پایین بودن شدت نور کمتر از 20 لوکس در شروع دوره پرورش از میزان تغذیه جوجه‌ها خواهد کاست. (تمیز کردن منظم لامپ ها وکلاهک ها بازدهی آنها را به حداکثر خواهد رساند)

نحوه قرار گرفتن لامپ ها در سالن مرغداری تاثیر به سزایی بر میزان کارایی آنها دارد بنابراین باید لامپها را به گونه ایی قرار داد که شدت نور معینی به طور یکنواخت در سطحی که طیور قرار دارند تابیده شود.

از مزایای مهم استفاده از برنامه های نوری می توان به موارد زیر اشاره نمود :

  1. افزایش فعالیت و تحرک پرنده‌ها که منجر به بهبود وضعیت سلامت پاها می گردد.
  2. بهبود و پایین آمدن مقدار ضریب تبدیل غذایی و کاهش اتلاف غذا.
  3. کاهش میزان کل تلفات در طول دوره پرورش.

مدیریت بستر

از عوامل مهم تاثیر گذار دیگر بر پرورش جوجه‌ها در هفته اول، بستر و کیفیت آن است. در طی هفته ا ول، بستر به عنوان عایق عمل کرده و باعث آرامش جوجه‌ها می‌شود، بدین منظور شرایط بستر باید به طور مداوم مورد توجه و بررسی قرار گیرد. نوع، درجه حرارت، بافت و رطوبت محتویات بستر از عوامل مهمی هستند که می توانند روی قدرت زنده مانی جوجه‌ها در هفته اول تاثیر بگذارند.

مواد بستر باید به طور یکنواخت و به عمق 5 تا10 سانتیمتر با توجه به شرایط جایگاه و عایق سازی آن و منطقه جغرافیایی (گرمسیری یا سردسیری) پخش شوند.

طیف وسیعی از مواد ممکن است به عنوان بستر به کار روند (تراشه چوب، کاه خرد شده، خرده کاغذ، خاک اره، کاه پلت شده با مواد شیمیایی) با این شرط که نیازهای مرتبط با جذب مناسب رطوبت، قابلیت تجزیه در محیط، تمیزی و راحتی، عاری بودن از فساد و رنگ و همچنین کم بودن گرد و غبار را برآورده کرده و امکان تهیه مداوم از منابع بهداشتی، در دسترس و ارزان بودن آن، وجود داشته باشد.

بستر در طول دوره پرورش به خصوص هفته اول نباید سخت و محکم باشد و در صورتی که به هم فشرده و یا بیش از حد مرطوب شود (رطوبت بیش از 50 درصد) شیوع سوختگی مفصل خرگوشی و یا تاول سینه را به دنبال خواهد داشت.

رطوبت بستر باید بین 20 تا 30 درصد حفظ شود، رعایت این مسئله سبب نیل به اهداف زیر خواهد شد:

  1. پَردرآوری بهتر
  2. رشد مطلوب و یکنواختی در وزن گله
  3. بهبود بازده غذایی
  4. کنترل کوکسیدیوز
  5. کاهش میزان گاز آمونیاک در سالن
  6. کاهش رشد و تکثیر قارچ ها، انگلها و لارو مگسها

بستر به دلیل عوامل مختلفی خیس و کلوخه می‌شود، این عوامل عبارتند از:

  1. تراکم بالا در واحد سطح
  2. رطوبت بیش از حد سالن
  3. وجود چربی و نمک بیش از اندازه در جیره غذایی
  4. متعادل نبودن دما
  5. بروز بیماریها

مخلوط کردن قسمتهای مرطوب بستر با قسمتهای خشک باعث انتشار میکروارگانیسمها در محیط سالن پرورش می‌شود بنابراین باید بستر کپک زده و خیلی مرطوب را از سالن خارج و بستر خشک و تمیز را جایگزین آن نمود.

بستر باید به نحو مطلوبی عاری از عوامل بیماریزا باشد، آلودگی مواد بستر به سموم قارچی عملکرد پرنده را دچار مشکل خواهد کرد.

«شروع خوب یک عامل کلیدی در پرورش جوجه‌های گوشتی به حساب می آید. گرما، تهویه، رطوبت، نور، بستر، آّب، خوراک، واکسیناسیون و تراکم مناسب و همچنین توجه دقیق به وضعیت جوجه‌ها در سالن از فاکتورهای مهمی هستند که عملکرد جوجه‌ها را در پایان دوره تحت تاثیر فرار می دهند. دستیابی به عملکرد مناسب مستلزم تامین شرایط محیطی مطلوب برای جوجه‌ها است بنابراین مناسب بودن شرایط محیطی فقط با توجه به وضعیت جوجه‌ها و نه نیاز یا خواسته مرغدار تامین می گردد. در نهایت باید توجه داشت که توصیه های ارائه شده جهت هفته اول پرورش فقط با توجه به نکات علمی و تجارب فراگیر قابل اجرا خواهند بود».

لازم است قبل از ورود جوجه‌ها بستر گرم شود، پیش گرمایی باید در کل سالن در سطح بستر صورت گیرد تا در زمان ورود جوجه‌ها دمای بستر در حدود 30 درجه سانتیگراد باشد. این عمل احتمال هرگونه چسبندگی میان کف سالن و بستر را به حداقل می‌رساند، این چسبندگی‌ها موجب تخمیر بی‌هوازی می‌گردند، در نتیجه میزان گاز آمونیاک سالن افزایش می‌یابد.

مدت زمان پیش گرمایی 36 تا 48 ساعت است که به شرایط آب و هوایی، عایق کاری سالن و مقدار بستر موجود در سالن بستگی دارد، بیشتر از این مدت (36 تا 48ساعت)قبل از ورود جوجه‌ها نباید دستگاههای گرم کننده را روشن نمود، درغیراینصورت بستر به میزان زیادی خشک می‌شود و باید توجه داشت که اگر جوجه‌ها در سالنی قرار گیرند که بیش از اندازه خشک باشد مقدار زیادی از آب بدنشان را از دست خواهند داد که در عملکرد جوجه‌ها تاثیر منفی می‌گذارد. چنانچه هنگام رسیدن جوجه‌ها سطح بستر سرد باشد می‌تواند باعث بروز مشکلاتی مانند: نفریت، اسهال و مشکلات پا و... شود. بنابراین باید هرگونه تلاش لازم برای حفظ شرایط مطلوب بستر جهت به حداقل رساندن افت کیفیت لاشه انجام گیرد.

به طور کلی اعمال مدیریت بستر و کنترل شرایط محیطی سالن تاثیر بسیار زیاد و انکارناپذیری بر سلامت پرندگان در هفته اول دارد.

 

آب و کیفیت آن

حدود70 درصد از وزن بدن جوجه‌ها را آب تشکیل می‌دهد. آب مهمترین ماده مغذی است که برای جوجه‌ها تهیه می‌شود، محدودیت در مصرف آب، مصرف دان و رشد را کاهش خواهد داد.

مهمترین اعمال حیاتی که توسط آب در بدن پرنده‌ها صورت می‌گیرد به شرح ذیل است:

  1. یکی از شاخصهای مهم در بررسی وضعیت سلامت گله و کنترل عوامل تغذیه ای و محیطی به شمار می‌رود.
  2. عناصر غذایی را به صورت کلوئیدی و امولسیون در آورده و قابل هضم و جذب می‌نماید.
  3. در واکنشهای شیمیایی و دفع مواد زائد شرکت می‌کند.
  4. در مکانیسم تنظیم و تعادل یونی بدن نقش اساسی دارد.
  5. با نقش حامل به عبور غذا از دستگاه گوارش کمک می نماید.
  6. به عنوان یک سیستم خنک کننده از طریق دفع آب توسط ششها و کیسه های هوایی عمل می‌کند.

کیفیت، خلوص و دمای آب باید در ابتدا مورد بررسی قرار گیرد و از پاکیزه بودن آن اطمینان حاصل نمود، آب آلوده می‌تواند سبب انتشار بیماری و اسهال شود و این موارد منجر به بروز دهیدراتاسیون و تلفات در گله های جوان می‌شود.

آب مصرفی باید از نظر نمکهای کلسیم، سختی آب و نیترات آزمایش شود. در دوره آماده‌سازی و قبل از جوجه‌ریزی باید نمونه برداری از آب انجام شده و از نظر آلودگی باکتریایی منبع ذخیره آب مصرفی و آبخوریها کنترل گردند. تحقیقات نشان داده است که بالا بودن بار باکتریایی آب مصرفی جوجه‌های جوان، بروز مشکلات پا و به ویژه نکروز سر استخوان ران و عفونت ناشی از استافیلوکوکوس آرئوس را افزایش خواهد داد.

 

جدول تعیین میزان مجموع مواد جامد در آب

کیفیت آب

مجموع مواد جامد در آب (برحسب ppm)

عالی

0-999

رضایتبخش و معمولی                               

1000-3000

مناسب نبوده و عوارض بسیاری در پی دارد     

3000-4500

به هیچ عنوان مناسب آشامیدن برای طیور نیست

بالاتر از 4500

 وجود مقادیر اندک برخی از مواد سمی می تواند باعث مسمومیت پرنده شود. در این خصوص می توان مس، آهن، سرب، جیوه، مولیبدن، سلنیوم، روی، فلوئور، نیترات و نیتریت را نام برد.

قبل از ورود جوجه‌ها به سالن آبخوریها از آب تمیز و بهداشتی پر شوند تا دمای آب در هنگام رسیدن جوجه‌ها به سالن پرورش به 25 درجه سانتیگراد برسد.

بطور معمول برای هر 80 جوجه یک آبخوری کله قندی 4 لیتری یا برای هر 20-15 جوجه یک عدد نیپل و یا برای هر 100-80 جوجه یک عدد آبخوری مخروطی (به قطر 33 سانتیمتر) در نظر گرفته می‌شود.

نکته حائز اهمیت اینکه آبخوری‌های دستی (مخروطی) به دلیل سریع خالی شدن نسبت به آبخوری‌های دیگر (کله قندی) ارجحیت دارند زیرا این حالت باعث می‌شود که همیشه آب تازه، تمیز و بهداشتی در آبخوری‌ها موجود باشد و پرسنل مرغداری به طور مداوم شرایط گله، سالن و آبخوری‌ها را تحت نظارت و کنترل داشته باشند.

در روز اول باید آبخوری‌های دستی بر روی بستر به نحوی قرار داده شوند که جوجه‌ها بتوانند به راحتی از آنها آب بنوشند. بعد از 2 روز باید آبخوری‌ها را روی برجستگی هایی به ارتفاع 5/2 سانتیمتر قرار داد تا پوشال بستر داخل آن نریزد.

باید توجه داشت که برای جلوگیری از افت کیفیت آب آشامیدنی، آبخوری‌ها هر 4 ساعت یکبار تخلیه و شسته شده و مجددا از آب تمیز و بهداشتی پر شوند.

ظروف آب و غذا باید به فاصله های 5/1 متری از هم قرارداده شوند.

در اواخر هفته اول آبخوری‌های دستی باید به آبخوری‌های اتوماتیک نزدیک شوند (از روز چهارم یک چهارم آبخوری‌های دستی جمع آوری شوند) همچنین تا روز هفتم پرورش قسمت بالایی لبه آبخوری‌های اتوماتیک همسطح پشت جوجه‌ها و بعد از هفت روزگی سطح زیرین آبخوری‌های اتوماتیک باید با سطح پشت جوجه‌ها تنظیم شوند، این عمل به جلوگیری از ریزش آب و حفظ کیفیت بستر کمک می‌کند.

دانستن میزان مصرف آب در سالن پرورش از اهمیت خاصی برخوردار است، زیرا اغلب اوقات کاهش مصرف آب نشان دهنده بروز مشکل در گله است و افزایش ناگهانی مصرف آب نیز دلیل خرابی آبخوری‌ها و یا نشتی آب از لوله های انتقال آب در سالن است و همچنین در مواقع تجویز دارو از طریق آب آشامیدنی، آگاهی از میزان مصرف آب برای پرورش دهنده ها حائز اهمیت است بنابراین لازم است بر روی مبدا ورودی آب هر سالن کنتور نصب شود.

در شروع دوره پرورش جهت جلوگیری از استرس (حمل و نقل، واکسیناسیون، محرومیت از آب و...) می‌توان از محلولهای مولتی ویتامین، الکترولیت و یا آب شکر 5 درصد برای مصرف جوجه‌ها استفاده نمود.

نگهداری دان

روش مناسب برای نگهداری دان استفاده از مخزن برای هر آشیانه است. ظرفیت این مخزن باید به اندازه‌ای باشد که بتوان برای حداکثر تا یک هفته دان مورد نیاز آشیانه را در آن ذخیره نمود. مخزن مربوطه باید به راحتی قابل بازدید و شستشو باشد. جهت حمل دان داشتن وسیله نقلیه مخصوص برای هر واحد مرغداری توصیه می‌شود. اگر دان در کیسه نگهداری و حمل می‌شود باید محل مناسبی را برای آن در نظر گرفت. کیسه‌های دان را به دلیل امکان جذب رطوبت نباید مستقیماً بر روی زمین قرار داد و حتی الامکان باید دور از دسترس جانوران موذی قرار گیرد.

میزان نیاز به مواد مغذی

نیاز به مواد مغذی با توجه به شرایط آب و هوائی و سن گله متفاوت است. بنابراین وظیفه متخصص تغذیه این است که فرمول دان را بگونه‌ای تنظیم نماید که تحت هر شرایط، مواد مغذی مورد نیاز به طور کامل در اختیار گله قرار گیرد. برای این امر در وهله اول باید اطلاع کافی از کیفیت مواد اولیه و میزان مواد مغذی در آنها در دست باشد، سپس با توجه به میزان نیاز گله به مواد مغذی، بهای مواد اولیه و قیمت تمام شده محصول نهائی (گوشت مرغ) نسبت به تنظیم فرمول خوراک اقدام نمود.
در این راهنما برای این منظور دو سطح تراکم مواد مغذی (تراکم زیاد و کم)پیشنهاد شده است که می توان با توجه به موارد ذکر شده در بالا از ارقام آنها در جهت تنظیم فرمول مناسب دان استفاده نمود.

 

توصیه هایی در مورد خوراک دادن

دسترسی به غذا در ساعات اولیه ورود جوجه برای رسیدن به رشد مطلوب، مهم است. عدم دسترسی به مواد مغذی، مانع از پاسخ مناسب سیستم ایمنی به واکسیناسیون می گردد و نهایتاً در میزان مقاومت بدن نسبت به بیماری ها در تمام طول زندگی تأثیر می گذارد، به همین دلیل توصیه می‌شود که از دان کامل استفاده گردد و با اتخاذ روش های مناسب و برنامه صحیح در نوبت های توزیع دان و چگونگی کار دقت کافی جهت تحریک اشتهای جوجه‌ها به عمل آید. مدیریت گله
آشیانه و عوامل مؤثر در طراحی آن آشیانه‌ها باید امکانات و تجهیزات لازم جهت فراهم کردن یک محیط راحت را برای گله ها داشته باشند. برای مثال، دمای مناسب جهت پرورش جوجه‌های گوشتی بین 33 (جوجه یکروزه) و 20 درجه سانتیگراد (در پایان دوره) متغیر است و یا میزان درصد رطوبت مطلوب بین ۵۰% تا ۷۰% است. بنابر این در طراحی و ساخت آشیانه با آگاهی و علم به این دو مطلب، تجهیزات لازم را باید پیش بینی نمود تا بتوان شرایط مورد نظر را فراهم کرد.بطور کلی در ساخت آشیانه، با توجه به مناطق مختلف جغرافیائی بایستی چهار عامل، عایق‌بندی (ایزولاسیون) – تهویه – منابع گرم کننده – منابع خنک کننده مورد توجه قرار گیرد.

 

خوراک جوجه‌ها

رشد سریع طیور نیاز پروتئینی آنها را افزایش میدهد و در زمانی که رشد کاهش می‌یابد احتیاجات پروتئینی آنها کاهش می‌یابد میزان پروتئین خوراک طیور به نوع طیور، سن و مرحله تولید آنها وابسته است. میزان غذای مصرفی روزانه طیور به انرژی غذا، مواد مغذی آن، سن، وزن بدن، حرارت محیط و میزان تولید آنها بستگی دارد اضافه چربی در خوراک طیور، سبب افزایش انرژی غذا و در نتیجه کاهش مصرف روزانه آن می‌شود درصورتیکه نسبت انرژی به پروتئین در خوراک طیور در نظر گرفته نشود و مقداری چربی به غذا اضافه شود، میزان رشد طیور جوان بر اثر کاهش پروتئین مصرفی کاهش می‌یابد.

مواد تشکیل دهنده جیره طیور مختلف بسیار شبیه به یکدیگر بوده و فقط نسبت مواد تشکیل دهند آن برای هر گروه از آنها متفاوت است. نیازهای کلسیم جوجه‌ها نسبتا پایین (1درصد) است که باید با عناصر فسفر،‌ منگنز و روی نسبت مناسبی داشته باشد.

 

جیره کلی مواد غذایی طیور

پس‌دان (جوجه‌های گوشتی 20 روزه تا دو ماهه)

پیش‌دان (جوجه‌های گوشتی 0 تا 20 روزگی)

نوع مواد غذایی

مواد پروتئینی

22%

22%

منشاء گیاهی: کنجاله، سویا، کنجاله کنجد، بادام زمینی، کنجاله تخم پنبه و دیگر دانه های روغنی

5%

10%

منشاء‌ حیوانی:‌ پودر ماهی،‌ پودر گوشت و غیره

غلات و مواد جانبی آن

64%

58%

ذرت، ذرت خوشه‌ای، گندم،‌ برنج، برنج بدون سبوس و غیره

مواد معدنی

3%

3%

سنگ آهک، پودر استخوان،‌ سنگ فسفات نمک و منگنز

ویتامین ها و مواد افزودنی

6%

7%

ویتامینهای سنتتیک، مکملهای ویتامینی، مخمرها، داروها، ملاس، پودر، پودر یونجه و پودر گیاهان دیگر

 

 

 

تغذیه جوجه پس از خروج از تخم تاثیر زیادی بر عملکرد آن در پایان دوره پرورش دارد، آزمایشات متعدد ثابت کرده است که وزن جوجه‌ها در آخر دوره رابطه مستقیمی با وزن آنها در هفته اول پرورش دارد. به عبارت دیگر اگر شروع پرورش گله‌ای با تغذیه مناسب و صحیح توام شود نه تنها گله ای یکنواخت از نظر وزنی تولید می گردد بلکه عملکرد آن از نظر ضریب تبدیل غذایی، تقویت سیستم ایمنی و میزان تلفات نیز بهینه خواهد شد لذا برای موفقیت در این امر، رعایت اصول تغذیه و مدیریت به ویژه در هفته اول از اهمیت ویژه ای برخوردار گردیده است.

سیستم ایمنی جوجه‌های تازه متولد شده برای رشد و تکامل نیازمند مصرف مواد مغذی است. مصرف خوراک مناسب و با کیفیت، مواد مغذی لازم جهت رشد و نمو اندامهای لمفاوی ثانویه که در زمان تولد جوجه‌ها وجود نداشته یا نا بالغ هستند را فراهم می نماید.

عدم دسترسی به دان و مواد مغذی با کیفیت مانع از پاسخ مناسب سیستم ایمنی به واکسیناسیون در ابتدای زندگی پرنده‌ها می‌گردد، فقدان مواد مغذی و یا پاسخهای هورمونی به گرسنگی، سیستم ایمنی را برای مدت طولانی متاثر می‌کند، گرسنگی اولیه جوجه‌ها می تواند بر مقاومت پرنده نسبت به بیماریها در تمام طول دوره پرورش تاثیر گذارد.

تمامی جوجه‌ها بلافاصله بعد از قرار گرفتن در سالن باید به دان سرشار از مواد مغذی و با کیفیت دسترسی داشته باشند، این عمل سبب خواهد شد زرده باقیمانده به سرعت در دستگاه گوارش مورد استفاده قرار گرفته و سیستم ایمنی هرچه سریعتر تکامل یابد.

بررسی میزان پر بودن چینه دان پرنده‌ها در ابتدای دوره پرورش معیار مناسبی برای میزان فعالیت پرندگان در مصرف خوراک است بطوریکه تقریبا 24 ساعت پس از جوجه ریزی در حدود 80 درصد، 48 ساعت بعد حدود 90 درصد و 72 ساعت حدود 100 درصد جوجه‌ها باید دارای چینه دان پر باشند در غیر اینصورت باید بررسی شود که چه عاملی باعث عدم مصرف کافی دان توسط جوجه‌ها شده است.

” برای تحریک رشد و افزایش درصد ماندگاری، ساعات و شدت روشنایی در هفته اول از اهمیت ویژه‌ایی برخوردارند. “

عدم دسترسی به دان غنی از مواد مغذی در روزهای اول بعد از خروج از تخم بر روی رشد عضلات، رشد پرزهای روده، سیستم ایمنی و ماندگاری جوجه‌ها تاثیر منفی می گذارد.

مکانیسم تشنگی در جوجه‌های تازه از تخم خارج شده کاملا توسعه یافته نیست و تا زمانیکه پرنده‌ها غذا مصرف نکرده­اند تشنگی تحریک نمی­شود، این بدان معنی است که تشنگی با مصرف مواد مغذی و انرژی زا تحریک می گردد، لذا دسترسی جوجه‌ها به غذا در ساعات اولیه برای رسیدن به رشد مطلوب بسیار مهم است.

فراهم نمودن فضای کافی دانخوری عامل مهمی برای به دست آوردن درصد ماندگاری، رشد و بازده غذایی مطلوب است.

 

تعداد پرنده‌ها به ازای هر نوع دانخوری

بشقابی: یک دانخوری با قطر 33 سانتیمتر به ازای هر 65 پرنده.

استوانه‌ایی: یک دانخوری با قطر 38 سانتیمتر به ازای هر 70 پرنده.

زنجیری: دانخوری با قطر 5/2 سانتیمتر به ازای هر پرنده ویا 80 پرنده به ازای هر متر دانخوری.

معیار قابل قبول جهت تشخیص مقدار فضای مناسب دانخوری و آبخوری این است که جوجه‌ها در مواقع خوردن و آشامیدن منتظر صرف دان و آب نمانند.

دانخوری‌ها باید طوری تنظیم شوند که میزان هدر روی دان کم بوده و پرنده‌ها به سهولت به دان دسترسی داشته باشند، بدین منظور لازم است سطح دان در دانخوری‌ها پائین باشد (در صورتی که 3/2 دانخوری‌ها از دان پر باشد میزان هدر روی خوراک در حدود 10 درصد است، اگر 2/1 دانخوری‌ها پر باشد این میزان به 3 درصد می رسد و هنگامی که کمتر از 2/1 دانخوریها پر باشد این رقم به 1 درصد خواهد رسید) همچنین باید لبه دانخوری‌ها به طرف داخل مقداری خم شده باشد که این وضعیت باعث کاهش چشمگیر اتلاف دان خواهد شد.

نکته حائز اهمیت اینکه باید سعی نمود تا حد امکان سطح بیشتری از دانخوری برای جوجه فراهم آمده و دان کمتر ولی به دفعات بیشتر در دانخوری‌ها توزیع شود.

تنظیم نامناسب دانخوری‌ها باعث افزایش ضایعات دان می‌شود، در این حالت ضریب تبدیل غذایی بالا رفته و در صورت مصرف دان حاوی اجرام بیماریزا توسط جوجه‌های گوشتی احتمال خطر آلودگی باکتریایی بیشتر خواهد شد.

دان باید به صورت یکنواخت در دانخوری‌ها قرار گیرد، توزیع غیر یکنواخت دان منجر به افت عملکرد و فزونی ضایعات خراشیدگی ناشی از رقابت بر روی دانخوری‌ها می‌شود.

به طور کلی جیره با کیفیت و مناسب در هفته اول باید شرایط ذیل را دارا باشد:

  1. به اندازه کافی دارای انرژی بوده و حاوی مقدار کافی پروتئین قابل هضم و اسید آمینه های ضروری باشد.
  2. تامین های لازم را برای بدن طیور داشته و حاوی مقادیر کافی و متعادلی از مواد معدنی باشد.
  3. فاقد عناصر مضر و سمی برای طیور بوده و مطابق با اصول بهداشت تهیه گردیده و عاری از آلودگی و سالم باشد.
  4. از نظر اقتصادی نیز مقرون به صرفه باشد.
  5. در هنگام استفاده از دان استارتر توجه کامل به سایز یا اندازه ذرات دان صورت گیرد.

استفاده از دان پلت، باعث نتیجه‌گیری بهتری در پایان دوره می‌گردد، بنابراین برای جوجه‌ها در هفته اول دان پلت (کرامبل) جهت مصرف توصیه می‌شود.

 

مهمترین بیماریهای طیور

پیشگیری

نحوه درمان

انتقال بیماری

علائم بیماری

عامل بیماری

نام بیماری

ضدعفونی سالن و تست خونی جوجه‌های مشکوک

تجویز فورازولیدون

از طریق مدفوع وخوردن تخم مرغهای آلوده

اسهال سفید، کم اشتهایی، نامنظمی پرها و تنفس با زحمت

سالمونلاپلوروم

پلوروم

ریشه کنی طیور مبتلا در گله

تجویز تیفوئید

از طریق مدفوع و خرودن تخم مرغ های آلوده

بی نظمی پرها، فقدان اشتها و اسهال سبز رنگ

سالمونلاگالیناروم

تیفوئید

تزریق واکسن

سولفادیمتوکسین

از طریق دستگاه گوارش یا تنفس

تلفات زیاد و اسهال خاکستری رنگ

باکتری گرم منفی

پاستورلمامولتوسیدا

وبای طیور

واکسیناسیون

داروهای اکسی تتراسیکین و اریترومایسین و استرپتومایسین

آب آشامیدنی، با ترشحات عفوین هوای آلوده انسان

عطسه، ترشح از چشم، تورم سینوسها و ترشح از بینی

هموفیلوس پاراگیناروم

کریزای عفونی

شستشوی تمام وسایل و اتاقها با گاز فرم الدئید

آنتی بیوتیکها و نیتروفورانها

باکتریایی پوسته تخم مرغ و پنکه های تهویه

جوجه‌ها ظاهری ضعیف و اسهال آبکی دارند

آلودگی سالن

عفونت ناف

واکسیناسیون

-

آلودگی دان، انسان، پرندگان و حیوانات دیگر

ترشح بینی، تورم سینوسها و تنفس نامنظم

ویروسی

پرونشیت عفونی

 

واکسیناسیون

 به دلیل عدم توسعه یافتگی دستگاه ایمنی در جوجه‌های جوان ایمن ساختن جوجه‌ها در برابر عوامل بیماریزا از اهمیت ویژه ای برخوردار گردیده است، با استفاده از برنامه صحیح واکسیناسیون، جوجه‌ها به طور یکنواخت در برابر بیماریها واکسینه می‌شوند.

 طراحی واکسیناسیون در جوجه‌های گوشتی با برنامه واکسیناسیون در گله مادر و شرایط محیطی منطقه مرتبط است، گله‌های مادر باید سطوح یکنواختی از آنتی بادی مادری فراهم آورده و زمان تجویز واکسن در جوجه‌های گوشتی بر اساس آن تنظیم شود تا بتوان از اثر بخشی واکسن مطمئن شد.

 حفاظت پرنده توسط آنتی بادی مادری در بیماریها به ویژه گامبورو حائز اهمیت است به طوریکه حتی پادتن مادری می‌تواند بعضی از سویه‌های واکسن را غیرفعال کند.

 تامین به موقع واکسن بر اساس دز مورد نیاز، حمل و نگهداری اصولی آن، توجه به تاریخ ساخت و انقضا آن، تهیه یخچال و وسایل واکسیناسیون اعم از اسپری، سرنگ و..، میزان واکسن براساس دز مورد نیاز و نحوه اجرا واکسیناسیون باید از قبل برنامه ریزی شوند، برای این منظور قبلا باید با متخصصین این کار مشورت نمود تا برنامه واکسیناسیون صحیحی تنظیم گردد. این برنامه ها منطقه به منطقه و نسبت به فصول مختلف سال متغیر است، باید دقت شود که برنامه واکسیناسیون مطابق برنامه توصیه شده و به طور صحیح انجام گردد. در واکسیناسیون از طریق قطره چشمی از آب مقطر برای تامین آب مورد نیاز واکسیناسیون استفاده شود.

موفقیت واکسیناسیون از طریق آب آشامیدنی به عواملی نظیر کیفیت آب مورد استفاده، در دسترس بودن محلول واکسن، طرز حمل و نقل و نگهداری اصولی آن، پخش مناسب محلول واکسن در آب آشامیدنی (بکار بردن آبخوری اضافی و تسریع در پخش محلول واکسن)، سلامتی پرنده‌ها در موقع انجام واکسیناسیون و کاربرد واکسن در زمان (بطور معمول صبح هنگام) و دُز مناسب بستگی دارد.

 

تراکم گله

 از روز اول باید فضای کافی در اختیار جوجه‌ها قرار گیرد، معمولا کاهش میزان سطح مورد نیاز پرنده‌ها باعث افزایش تلفات و کاهش رشد خواهد شد. تراکم گله تاثیر به سزایی بر روی عملکرد، یکنواختی و کیفیت تولید نهایی دارد.

 وضعیت کیفی سالن و خصوصا امکان کنترل شرایط محیطی در تعیین تراکم گله نقش دارد، به عبارت دیگر تراکم در متر مربع به شرایط داخلی آشیانه از قبیل تهویه(حرارت) میزان دانخوری و آبخوری، همچنین سن و وزن بدن در زمان کشتار بستگی دارد. با بالا بردن تراکم باید فضای دانخوری و آبخوری نیز به تناسب جوجه‌ها افزایش یافته و مراقبت کلی برای حفظ کیفیت هوا به عمل آید.

 بطور معمول در 1تا 3 روزگی 25-30 قطعه در متر مربع و 4تا 7 روزگی 15قطعه در متر مربع و 8 روزگی به بعد با توجه به تناسب ظرفیت، کل فضای سالن در اختیار گله قرار گیرد.

تراکم بیش از حد فشار محیطی بر روی پرنده‌ها را افزایش داده که سبب کاهش رشد، ماندگاری، کیفیت بستر و سلامتی پا می‌شود و باید با مدیریت صحیح در برقراری تراکم مناسب جوجه‌ها در سالن پرورش از بروز موارد فوق جلوگیری نمود.

 

طراحی آشیانه

با توجه به دلایل بهداشتی توصیه می‌شود که کف آشیانه بتونی، صاف و هموار، غیرقابل نفوذ و عاری از هرگونه ترک و منفذ باشد. در ساخت آشیانه‌ها باید سیستم زهکشی نیز پیش‌بینی شود. کف آشیانه باید شیبدار باشد. میزان شیب یک سانتیمتر در هر متر در نظر گرفته می‌شود. لازم است در هر آشیانه درب‌های بزرگ و اصطلاحاً ماشین ‌رو نصب نمود چون در هنگام تخلیه کود یا حمل گله و یا دیگر موارد بارگیری بتوان به راحتی از وسایل نقلیه مانند تراکتور و غیره استفاده نمود. احداث جاده‌های صاف و آسفالته در اطراف مزرعه و پیرامون آشیانه‌ها کار شستشو و تمیز کردن و همچنین انتقال کود و تخلیه گله را آسانتر می‌کند. سطح دیوارها و سقف آشیانه باید صاف و غیر قابل نفوذ باشد در ساخت آشیانه می‌بایست از بوجود آمدن هر نوع مانعی که موجب جلوگیری از جریان آزاد هوا چه در طول سقف و چه به‌ سمت کف آشیانه گردد، ممانعت شود.امروزه در یک مرغداری پیشرفته جهت جلوگیری از هدر رفتن نیروی کار، احداث سیستم آبخوری اتوماتیک (آویز و غیره) و همچنین سیستم دانخوری اتوماتیک بسیار ضروری است.باید دقت نمود که سقف آشیانه قدرت نگهداری اینگونه تجهیزات را داشته باشد.
لازم است که تجهیزات برقی تمام نقاط آشیانه در مقابل آب عایق بندی شده باشند (ضد آب باشند). کنتور های آب، برق و گاز باید در محلی نصب شوند که براحتی بتوان آنها را رویت نمود. همچنین بمنظور ثبت کلیه آمار و ارقام لازم است، محل و وسایل لازم را در اتاق سرویس پیش‌بینی نمود. وجود یک پنجره کوچک در اتاق سرویس،کنترل وضعیت آشیانه را بدون نیاز به ورود، میسر می‌سازد.


آماده سازی آشیانه

اولین اقدام بعد از ارسال گله به کشتارگاه باز کردن تجهیزات و لوازم غیر ثابت آشیانه است، سپس کود را خارج کرده، پس از جاروکشی، شستشوی آشیانه شروع می‌شود.

در این مرحله بهتر است که از دستگاه‌ها و یا پمپ‌هایی که آب را با فشار به بیرون می‌فرستند استفاده نمود. استفاده از مواد پاک کننده و شوینده نیز بسیار مؤثر است. جهت شستشو باید دقت کرد که مراحل کار از بالا به پائین باشد به این ترتیب که ابتدا سقف و سپس دیوارها و کف شسته شوند. عمل شستشو در کلیه نقاط، منافذ، زوایا، ورودی‌های هواکش‌ها و... باید بخوبی و با دقت و حوصله انجام گیرد. پس از شستشو و تعمیرات جزئی و کلی، نصب مجدد تجهیزات و وسایل باز شده را می‌توان انجام داد.

اقدام بعدی انجام اولین مرحله ضدعفونی است که بهتر است بوسیله ماده ضدعفونی کننده محلول در آب انجام شود. بهترین نوع ضدعفونی کننده در این مرحله فرمالین است که جهت تهیه محلول آن از یک لیتر فرمالین ۴۰% در ۹ لیتر آب استفاده می‌شود. پس از تهیه محلول ضدعفونی، می‌توان آن را بر روی وسایل و تجهیزات و همچنین کلیه نقاط آشیانه اسپری نمود.توصیه می‌شود در این مرحله یک تست باکتریولوژیکی صورت گیرد تا بتوان بهترین نوع ترکیب ضدعفونی کننده را بسته به موقعیت محل تعیین نمود. دومین و آخرین مرحله ضدعفونی قبل از جوجه‌ریزی، بصورت گاز یا بخار فرم آلدئید و با استفاده از فرمالین است، که اصطلاحاً این مرحله را دود دادن می گوئیم.این عمل در صورتی می‌تواند مؤثر باشد که آشیانه کاملاً بسته بوده و کلیه منافذ و سوراخ‌ها مسدود شده باشد. اگر امکان مسدود کردن کامل آشیانه وجود نداشته باشد، بهتر است که این مرحله بصورت اسپری کردن محلول فرمالین انجام شود. برای اطمینان بیشتر می‌توان یک مرحله ضدعفونی به مرحله فوق اضافه نمود. این ضدعفونی با آهک و سولفات آمونیوم امکان پذیر است به این ترتیب که جهت هر۱۰۰ مترمربع از کف آشیانه، ۱۰ کیلوگرم آهک و ۲۰ کیلوگرم سولفات آمونیوم را باید بطور یکنواخت بر روی کف آشیانه پخش نمود و سپس جهت مقادیر فوق تقریباً ۱۰۰ لیتر آب را بر روی آن اسپری نمود. در صورت نیاز به این مرحله ضدعفونی، بایستی قبل از دود دادن انجام گیرد بعبارت دیگر مرحله دود دادن باید همیشه آخرین مرحله ضدعفونی آشیانه باشد.

 

نظرات بازدیدکنندگان