راهکارهای افزایش چربی شیر در گاوهای شیری
کاهش چربی شیر یک اختلال تغذیه ای پرهزینه و پیچیده در گاوهای شیری است. این اختلال زمانی رخ می دهد که جیره غذایی گاوها سرشار از کربوهیدرات های قابل تخمیر یا چربی های غیر اشباع باشد و تولید چربی شیر می تواند تا 50 درصد کاهش یابد.
افزایش چربی شیر عمدتا از طریق:
اصلاح ترکیب فیبر جیره
- افزایش سطح فیبر موثر (Effective NDF) در جیره باعث تقویت تخمیر شکمبه، افزایش تولید اسیدهای چرب کوتاه و متوسط زنجیر می شود. این کار به پایداری pH شکمبه کمک می کند و امکان بیوهیدروژناسیون طبیعی را حفظ می کند.
- فیبر با کاهش ریسک اسیدوز شکمبه، جلوی شیفت مسیر بیوهیدروژناسیون به مسیر مخرب را می گیرد.
کنترل نشاسته و سرعت تخمیر کربوهیدرات ها
- مصرف بیش از حد نشاسته (به ویژه غلات بسیار تخمیر شونده) می تواند pH شکمبه را پایین بیاورد و مسیر بیوهیدروژناسیون را به سمت تولید واسطه هایی مثل CLA ,CIS-12 trans-10 سوق دهد که سنتز چربی شیر را مهار می کند.
- راهکار عملی: محدود کردن درصد نشاسته در ماده خشک جیره، استفاده از غلات با تخمیر آهسته تر، اجتناب از تغییرات ناگهانی در ترکیب جیره غذایی
استفاده از چربی های محافظت شده شکمبه
- چربی هایی که در شکمبه هضم نمی شوند (protected fat) وارد دستگاه گوارش بعد از شکمبه شده و به سلول های پستانی منتقل می شوند، بدون این که میکروب های شکمبه را به طور منفی مختل کنند. این نوع چربی ها می توانند چربی شیر را افزایش دهند.
- نمونه ها: نمک های کلسیمی اسید چرب (calcium salts of fatty acids)، چربی های حرارت دیده یا دیگر اشکال حفاظت شده.
- سطح مصرف پیشنهادی: بر اساس تحقیقات، افزودن چربی محافظت شده در حدی که توازن جیره را حفظ کند، می تواند مفید باشد. که این امر نیاز به مشورت با متخصص تغذیه دارد.
مکمل اسید چرب پالمتیک (Palmitic Acid, C16:0)
- پالمتیک اسید یکی از اسیدهای چرب اشباع است که می تواند به کاهش اثرات” کاهش چربی شیر” (به ویژه ناشی از CLA مخرب) کمک کند. گزارش شده است که افزودن پالمیتیک محافظت شده باعث افزایش غلظت چربی شیر شد، حتی زمانی که CLA مضر وجود داشت.
- بنابراین، افزودن پالمتیک اسید (به شکل محافظت شده) به جیره، به عنوان یک راهبرد موثر برای بهبود ترکیب چربی شیر توصیه می شود.
پیشگیری و مدیریت کاهش چربی شیر(Milk Fat Depression)
- مکانیسم MFD: زمانی که ترکیب جیره نامتعادل باشد (فیبر کم، نشاسته زیاد، چربی غیر اشباع زیاد)، مسیر بیوهیدروژناسیون در شکمبه ممکن است تغییر کرده و واسطه های چربی تولید شوند که سنتز چربی شیر را مهار می کنند
( به ویژه trans-10, cis-12 CLA).
- پیشگیری: یکی از راهکارهای مهم، تنظیم ترکیب جیره (فیبر، چربی، نشاسته) برای حفظ مسیر بیوهیدروژناسیون طبیعی ( cis-9/ cis-11) است.
- افزودنی های بافر: برای حفظ pH شکمبه و جلوگیری از اسیدوز، استفاده از بافرهایی مانند سدیم بی کربنات یا اکسید منیزیم توصیه می شود.
- انتخاب افزودنی های تقویت کننده میکروبیوم شکمبه: افزودن منابعی که تنوع یا پایداری میکروبی شکمبه را حمایت می کنند، می تواند مسیر بیوهیدروژناسیون را به شکل مطلوب تر هدایت کند.
مدیریت وضعیت انرژی و فاز شیردهی
- گاوهایی که در فاز تعادل انرژی منفی (Negative Energy Balance) هستند، ممکن است چربی بدن را آزاد کرده و اسیدهای چرب آزاد وارد گردش خون شوند. این اسیدهای چرب می تواند به تولید چربی شیر کمک کند، اما اگر مدیریت نشود، ممکن است مشکلات متابولیکی رخ دهد. نشان داده شده که انواع جیره می تواند بر متابولیسم انرژی، التهاب و استرس اکسیداتیو در گاوهای شیرده اثر بگذارد.
- بنابراین مدیریت تغذیه ای دوره انتقال (قبل و بعد از زایش) برای بهینه کردن ترکیب چربی شیر بسیار مهم است.
انتخاب ژنتیکی و نژاد
- انتخاب گاوها یا نژادهایی با استعداد ژنتیکی بالا برای درصد چربی شیر می تواند در بلند مدت موثر باشد. برخی تحقیقات نیز تاکید می کنند که ترکیب ژنتیک و تغذیه بهترین نتیجه را می دهد.
- بهبود ژنتیکی همراه با راهکارهای تغذیه ای می تواند رشد پایداری در درصد چربی شیر ایجاد کند.
پایش مستمر ترکیب شیر و داده های مزرعه
- اندازه گیری منظم چربی شیر، پروتئین شیر و نسبت چربی به پروتئین به عنوان شاخص برای شناسایی کاهش چربی و علل احتمالی آن
- استفاده از نرم افزارهای مدیریت گله برای پیوند دادن تغذیه، مدیریت و ترکیب شیر
- استفاده از آزمون اسیدهای چرب (در صورت امکان) برای تعیین پروفایل اسید چرب (مانند فراوانی CLA مخرب) و تنظیم استراتژی تغذیه ای بر اساس آن
افزودنی های تغذیه ای نوآورانه
- برخی افزودنی ها مانند متیونین یا پیش سازهای آمینواسیدی ( HMTBaمنبع پروتئین با قابلیت عبور از شکمبه) ممکن است از طریق تاثیر بر میکروبیوم شکمبه و مسیر بیوهیدروژناسیون، به حفظ یا افزایش چربی شیر کمک کنند. بر اساس منابع صنعتی، افزودن چنین افزودنی هایی به شکلی هوشمند می تواند از کاهش چربی شیر جلوگیری کند.
- آنتی اکسیدان ها (مثل ویتامین E) ممکن است در برخی شرایط مفید باشند، چون استرس اکسیداتیو می تواند متابولیسم چربی را مختل کند.
تغییر در مدیریت خوراک دهی و تحویل جیره
- اطمینان از مخلوط شدن مناسب (TMR) و یکنواختی خوراک در هر بار توزیع، برای جلوگیری از تغذیه غیر یکنواخت (slug feeding) که می تواند تعادل شکمبه را بر هم زند.
- نظارت بر کیفیت علوفه (یونجه، سیلاژ): علوفه با کیفیت پایین یا تخمیر نامطلوب می تواند باعث تخریب عملکرد شکمبه و کاهش تولید چربی شود. علوفه نیز باید به موقع برداشت و بسته بندی شود هراه با شرایط انبارداری مناسب
جمع بندی
- راهکارهای ذکر شده باید به صورت ترکیبی به کار گرفته شوند. نه فقط یک تغییر کوچک بلکه تجمیع چند استراتژی (فیبر، چربی محافظت شده، افزودنی، مدیریت) تاثیر بیشتری دارد.
- توصیه می شود دامداران با یک متخصص تغذیه دام مشورت کنند تا ترکیب جیره مناسب باشد.
- پایش منظم چربی شیر و نسبت چربی به پروتئین به عنوان ابزار بازخورد لازم برای ارزیابی اثر بخشی تغییرات ضروری است.
تهیه و تدوین: واحد تحقیق و توسعه زنجیره تولیدی دام و طیور دشت کیمیا
منابع:
- Effect of feeding a palmitic acid–enriched supplement on production responses and nitrogen metabolism of mid-lactating Holstein and Jersey cows. 2020. J. Dairy Sci. 103:8898–8909. https://doi.org/10.3168/jds.2020-18232.
- How to address the root cause of milk fat depression in dairy cattle. 2023. Dairy Sci. 106:8173–8176. https://doi.org/10.3168/jds.2023-23501.
- Models to predict milk fat concentration and yield of lactating dairy cows: A meta-analysis. 2022. J Dairy Sci;105(10):8016-8035. doi: 10.3168/jds.2022-21777.
- Synergy between genetics and nutrition: a systematic review of factors affecting performance in dairy cows. 2025. Front. Anim. Sci. 6:1653052. doi: 10.3389/fanim.2025.1653052.
- Systematic review and meta-analysis of dairy cow responses to rumen-protected methionine supplementation before and after calving. 2024. J. Dairy Sci. 108:10037–10059. https://doi.org/10.3168/jds.2025-2658
